Venezuela: Hành trình từ "đại gia" Nam Mỹ thành con nợ khổng lồ của Nga, Trung Quốc

Loading...


Venezuela: Hành trình từ “đại gia” Nam Mỹ thành con nợ khổng lồ của Nga, Trung Quốc

Venezuela có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, nhưng ngày hôm nay có tới 90% dân số sống trong nghèo khó, lạm phát đạt mốc 1,3 triệu %, 3 triệu người rời khỏi đất nước, phần lớn cư dân phải nhịn đói, 26.000 người bị sát hại hồi năm ngoái, và Venezuela thậm chí còn phải nhập khẩu dầu mỏ thay vì sản xuất.

Chuyện này đã xảy ra như thế nào?

Dưới thời ông Chavez

Những năm 1990, ông Hugo Chavez kiên trì theo đuổi một kế hoạch dài hơi nhằm phổ biến mô hình mà ông xây dựng ở Venezuela trên khắp Mỹ La tinh nhằm hiện thực hóa “giấc mơ lớn”: trở thành cường quốc cân bằng lại thế lực của Mỹ. Ông Chavez dường như tin rằng nước Mỹ có liên quan trong vụ đảo chính năm 2002 nhằm vào chính phủ Venezuela.

Sau cuộc đảo chính quân sự thất bại và thụ án tù giam vào năm 1992, ông Chavez trúng cử tổng thống vào năm 1998. Sau đó, ông khởi động cuộc cách mạng Bolivar, tái tổ chức lại chính phủ và xã hội bằng cách cung cấp dịch vụ, hàng hóa miễn phí và nhiên liệu cho người nghèo.

Ông Chavez tái quốc hữu hóa các doanh nghiệp dầu mỏ tư nhân của Venezuela dưới thời chính quyền cũ để tiếp quản các nguồn doanh thu. Ngoài ra, ông Chavez cũng khuyến khích và tạo cơ hội cho người dân tự điều hành chính quyền địa phương dưới sự kiểm soát của chính phủ. Những người ủng hộ ông Chavez được gọi là “Chavinistas”.

Ông Chavez đã tìm kiếm cơ hội để lan truyền quan điểm tới các quốc gia trong vùng. Năm 2004, ông Chavez đã thành lập Liên minh Bolivar bao gồm Cuba, Bolivia, Nicaragua và Ecudor.

Năm 2005, ông Chavez thành lập Tổ chức Hợp tác năng lượng Caribbean (PetroCaribe) để bán dầu mỏ của Venezuela cho các nước Caribbean với giá thấp hơn giá thị trường. Ông Chavez còn ủng hộ Haiti với dầu giá rẻ nhằm cố gắng tạo ra một đồng minh nằm gần Florida.

Các doanh nghiệp tư nhân được tiếp quản hoặc quốc hữu hóa bởi đội ngũ của ông Chavez. Cạnh tranh thị trường chững lại, và sau đó biến mất hoàn toàn. Chi tiêu không được kiểm soát, giá cả bị áp đặt. Venezuela trở thành một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất thế giới vì nạn tham nhũng. Tuy là quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, Venezuela vẫn không thể sản xuất dầu.

Năm 2010, hệ thống kinh tế bắt đầu mất đà, buộc ông Chavez tuyên bố “chiến tranh kinh tế” với nạn đói. Đà suy thoái tăng tốc cho tới năm 2013 khi giá dầu thế giới giảm 50% trong vòng 1 năm. Nền kinh tế Venezuela xuống dốc không phanh.

Ông Chavez qua đời vào năm 2013. Tuy nhiên, tổng thống này đã chọn người kế nhiệm, ông Nicolas Maduro. Từ năm 2006, ông Maduro đã lần lượt nắm chức vụ Ngoại trưởng và Phó tổng thống. Trước đó, ông từng là một tài xế xe buýt và nhà tổ chức công đoàn.

Giấc mơ sụp đổ

Sau khi nhậm chức với tỉ lệ bầu cử sít sao, ông Maduro quyết định cứu vãn Venezuela bằng việc “quyết tâm gấp đôi” theo các kế hoạch của ông Chavez.

Khi tình hình trở nên bất ổn, ông Maduro sử dụng quyền lực để đưa người ủng hộ vào các tổ chức pháp luật như Tòa án Tối cao và Quốc hội. Ông Maduro viết lại Hiến pháp để tiếp tục nắm quyền, cấm sở hữu súng. Các cuộc bầu cử trong năm 2015 và năm 2018 bị phương Tây cáo buộc là không trung thực.

Ông Maduro thường xuyên thưởng cho quân đội và cảnh sát và nhận được sự ủng hộ từ các nhóm này.

Ông Maduro nhờ Trung Quốc và Nga giúp đỡ chính phủ của mình. Nga đã cho phép 2 doanh nghiệp quốc doanh là Rosneft và Gazprom để đầu tư vào thị trường dầu mỏ Venezuela. Hiện tại, Venezuela nợ Nga 12 tỉ USD tiền thiết bị quân sự, bao gồm tên lửa, máy bay chiến đấu, xe tăng và vũ khí hạng nhẹ.

Ngoài ra, Nga cũng giúp Venezuela thông qua việc tạo đồng tiền ảo để giúp tránh khỏi cấm vận kinh tế từ chính phủ Mỹ. Gần đây, các máy bay ném bom chiến lược tiên tiến của Nga đã hạ cánh xuống Caracas với mục tiêu đe dọa Mỹ. Ông Maduro đã thăm Nga và vay thêm được 6 tỉ USD.

Gần như tất cả doanh thu từ dầu mỏ của Venezuela được dùng để trả nợ Trung Quốc, Nga, Quỹ Tiền tệ Thế giới (IMF) và những chủ nợ khác. Đây là trường hợp điển hình cho “nợ ngoại giao”. Venezuela đang ôm khoản nợ 105 tỉ USD.

Phản ứng với khủng hoảng

Cho đến nay, Mỹ mới chỉ có những động thái mang tính tượng trưng với Venezuela. Năm 2015, tổng thống Barack Obama, tuyên bố Venezuela là mối đe dọa an ninh với Mỹ, nhưng không có động thái nào khác.

Ông Trump đã áp dụng một số cấm vận kinh tế đối với các cá nhân ở Venezuela, nhưng những cấm vận này không quá nghiêm trọng. Canada và Liên minh Châu Âu cũng có động thái tương tự.

Ông Trump đe dọa gửi binh sĩ tới đây, nhưng chuyện này sẽ khó xảy ra. Mỹ không thể tham gia vào một cuộc khủng hoảng nào khác. Trong nỗ lực phản kháng, ông Maduro đã yêu cầu các nhà ngoại giao Mỹ rời khỏi quốc gia này 72 giờ sau lời tuyên bố nhậm chức của tổng thống lâm thời tự xưng Juan Guaido.

Nga và Trung Quốc không có động thái nào. Cả hai nước này đều có những lợi ích kinh tế và địa chính trị cần tới ông Maduro.

Tương lai của Venezuela vẫn còn khá mờ mịt. Đất nước hiện đang ở trong tình cảnh cực kì đói nghèo và hỗn loạn về mặt xã hội, chính trị, kinh tế. Venezuela đứng trước nguy cơ một cuộc nội chiến, và thậm chí một cuộc chiến trong khu vực: Brazil, Colombia và các nước láng giềng đều không hài lòng.

Cùng lúc, ông Maduro “gom góp” sự ủng hộ từ các cường quốc trên thế giới và trong khu vực, tiếp tục kiểm soát quân đội. Vẫn có hàng triệu Chavinistas khắp nơi tạo điều kiện cho ông Maduro giữ vững quyền lực.

Tôi cho rằng nếu giá dầu tăng, ông Maduro có thể sẽ duy trì được tầm ảnh hưởng của mình. Nhưng một lần nữa, những tài sản này sẽ thuộc về các chủ nợ và họ sẽ quyết định tương lai của Venezuela.

* Tiêu đề bài viết do tòa soạn đặt lại.

Đây có thể là ‘lá bài mặc cả’ mà Venezuela dùng để đối phó với Mỹ

theo Trí Thức Trẻ

Loading...